Onçamure(Dibek Taşı)

Onçamure

Lazca bir terim olan Onçamure çxva kelimesinden türemiştir.”Çxva” sözcüğünün Türkçe anlamı herhangi bir ilkel alet(odun, taş, takoz, demir topuz vs. gibi) kullanılarak katı kabukluları ve çeltiklileri yemişlerinden ayırma işlemlerini tanımlar.Kısaca parçalayarak ayırma anlamına gelir. Bu işi yapmaya Onçxvamu, bu işi yapan alete de Onçxvamure denir. Daha sonra dilimize Onçxvamure sözcüğü Onçamure olarak kısa ve yalın şekliyle değişime uğrayarak yerleşmiştir. Türkçe adı dibek olan Onçamurenin Arhavi’de ve Lazların yerleşim yörelerinde gerek işlevsel ve gerekse kültürel açıdan bir hayli önemi vardır.Onçamure yöre halkının ürünlerini özellikle ekmeklik tahılı, mısırı değirmene koymadan evvel ayıklama işlemleri için kullanılan bir aygıttır.Örneğin;mısırı koçanından fındığı çaplasından(çotanağından) pirinci çeltiğinden Onçamurede döverek ayrıştırılır.Çuval içine konan armudu,hurmayı,elmayı,üzümü Onçamure de döverek şırası posasından çıkarılır.Meyve suyundan,şarap,sirke ve pekmez yapımı için yine Onçamureden yararlanılır.Şimdi her Laz evinde bulunan Onçamureyi tanıyalım.Nasıl bir araçtır, nasıl çalışmakta ve hangi amaca hizmet etmektedir?Bunu tetkik edelim. Onçamurenin imalatı: 1m3 civarındaki granit kaya parçasının içi 40–50 cm çapında ve 60–70 cm derinlikte oyulur. Bu şekliyle büyük bir saksı görümündedir.Anılan kayanın dış kısmı da genellikle yuvarlaklaştırılarak dibe doğru topaç şeklinde konik görünüm kazandırılır. Bu konik dip kısmı zemine 30-40cm kadar gömülür ve sağa sola yatmaması içinde çevresi ağaç kazıklarla (mzkuli) sabitleştirilir.Bu taş sarnıcın içine dövülmek üzere fındık,çeltikli pirinç,dikenli kestane, kurkalı mısır gibi sert kabuklular konur.İkinci aparat olan dövücü ayak manivelası şekli ile yemişleri döverek kabuklarından ayrıştırılması işlemi için kullanılır.Üzüm,armut, elma ve hurma gibi meyvelerin şırasının çıkarılmasında da aynı yöntem kullanılır.Çuval içerisindeki meyveleri döverek ve ezerek elde edilen meyve suları taslarla dibeğin konik havuzundan alınarak pekmez, şarap ve sirke yapımı ile diğer işlemler için hazır duruma getirilir. İkinci aparat olan dövücü 3-4m uzunluğunda 20-25cm genişliğinde 7-10cm enindeki bir kalastan müteşekkildir.Baş tarafında 70-80cm boyunda 15-20cm çapında silindirik ağaç(çene) vardır.(L) harfi görünümündeki silindirik kalas dibeğin içindeki meyve ve kabuklu yemişleri ezmek ve ayrıştırmak için tokmak görevi yapar.Dövücünün dibeğe vurduğu yerde kabukluları kolay parçalaması ve aygıtın kendisine zarar vermemesi için silindirik kalasın, yani L harfinin kısa tarafı olan dövücünün alnına nal şeklinde demir aksam çakılır.Yine dövücünün çevresine darbelerden çatlamaması için tel çemberler sarılarak güçlendirilir. Dövücü kalasın gövde uzunluğunun 3/1 noktasında yukarı aşağı hareket etmesini sağlayan adına mazi denilen mekanizma üzerinde çalışır.Yani,dövücü kalasa arkasından bakıldığında 1–1,5m kaldığı yer ayak manivelasının çalışacağı sehpa şeklindedir.Barfikse benzeyen bu sehpa üzerindeki gergiye ellerle yukarıdan asılarak kalasın üzerinde de ayaklarla ileri geri yürüyerek dövücünün havaya kalkması ve inmesi sağlanır.Ayak değiştirerek kullanılan dibeğin,dövücü kalasında kullanıcı öne doğru hamle yaparak yukarı kalkmış dövücüyü hızla dibeğin içine düşürerek meyvelerin ve kabukluların parçalanma işlemini gerçekleştirir.Dibek kullanmak bir sanattır.Folklorik üslubu,ayak değişimi ve ayak değişim ritmi bir ahenk dahilinde olur.Seri bir şekilde dibek kullanan bir insana bakıldığında dans ediyormuş gibi bir görünüm arz eder.Ayrıca dibeğin içini karıştıran meyve ve kabukluları tokmağın(dövücü) önüne düşmesini sağlayan ikinci bir kişi mevcuttur.Bu kişi elindeki kürek(hope) ile dibeğin içini karıştırıp parçalama ve ayrıştırma işlemine yardımcı olur. Dibek,genellikle Karadeniz mimarisinin yapısal birliğinin bir parçası olan Serender(serenti)in altındaki direkler arasındaki alanda yerini alır.Arhavi mimarisinin kültürel yapıtı olan serenderin alt katında mevcudiyeti ve işlevi bu yaşamsal alanda daimdir. Eskiden Arhavi yöresinde; Serendersiz ev, dibeksiz serender de olmazdı


ONÇAMURE
Ar ç̌uç̌ut̆a memingap siti ma onçamure,
Jur ǩuçxonepe steri si şuroni çkva mu re
Si gcaxups p̌ant̆a dingik do çkva şeni incaxer,
Var gelagişvels mitik, dingi ǩala ibaxer.


Mʒudişi ibaxert tkvan xarǩişi princi şeni,
Var miçkin mu ganç̌enan do ibaxert çkva şeni.
He princi skani iqven, si xvala nçxvarumt̆aşa,
Dinçxvaraşi, çkva nimt̆en ç̌uvalepeten çkvaşa.


Ne na gejodgin dingis ǩulanişi ren eya,
Neti na xaçku dadis aǯi aç̌ǩomen eya
Çkva hemuşi pilavi ağa do begis anç̌en,
Dadi çkimis mendrale xvala p’ici aǯǩaren.


Dopstiburt̆i mis uçkin, vort̆iǩon na mati kvaşi
Mu na ren mus uçkin dingis, xveneri ncaşi
Si kvaş xveneri re na, nuxondi dingiş bigas,
Aǯiti nciris re na, dişkaşi re, giçkit̆as
Helimişi XASANİ

Bir küçücük sende bana benziyorsun dübek
İki ayaklılar gibi canlı, başka nesin(istiare)
Seni döver dübek dingili ve başkası için ezilirsin.
Kimse sana yardım etmez,sadece dingil ile ezilirsin.

Yalandan ezilirsiniz başkasının pirinci için
Bilmiyorum size ne düşecekte, birbirinizi ezersiniz başkası için
O pirinç sadece kabuklarından ayrılırken senin olur
Kabuklarından ayrışınca kaçar,çuvallar ilen başkasına

Ne o dingilin üstünde duran kızındır
Ne de hasadı yapan hala yiyebilir şimdi onu
Onun pilavını ancak ağa ve bey’e düşer
Halamızın uzaktan sadece ağzı sulanır

Durulsan kim bilir,olsam bende taştan
Ağaçtan yapılmış dingil nerden bilsin
Sen taştan yapılmış isen,dayandın ağaç dingile
Şimdi de uykudaysan ,ağaçtansın bilesin.
Helimişi XASANİ

Yeli(Ağu,Zifin Çiçeği)

Yeli

Çalıgillerden olan zifin çiçeği genellikle yüksek bölgelerde yetişir. İlkbahar aylarında çiçek açar, çiçeği sarı ve müthiş güzel kokusu vardır. Aşırı kokusunun etkisinde kalındığı zaman baş dönmesi yapabilir. Çiçeğin yaprakları yaklaşık 10 -15cm büyüklüğündedir. Yapraklarına dokunduğunuzda yağlı olduğunu hissedebilirsiniz. Zifin çiçeğinin zehirli olduğu söylenegelen bir sözdür.Çiçeğin olduğu yerdeki peteklerden toplanan baldan fazla yenildiğinde zehirlediği bilinmektedir.

Kantxa(Kafkas Engereği)

Kantxa

DÜNYANIN EN ZEHİRLİ YILANLARINDAN
Dünyanın en zehirli yılanlarından olan engerek ailesinin Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki tek çeşidi olan ve ismini de daha çok Artvin'in Hopa ilçesinde görülmesi nedeniyle bu ilçeden alan Hopa Engereği (vipera kaznakovi) Arhavi dede görülmektedir.Türkiye’nin Kuzeydoğusu’ndan Gürcistan ve Rusya’nın Doğu Karadeniz kıyılarına kadar olan dar alanda; deniz seviyesinden 1000 m yüksekliğe kadar dağılış gösteren bu tür dünyanın en zehirli yılanlarından biri olarak görülüyor. Rus doğa bilimci Aleksandr Nikolaevich Kaznakov tarafından 1909 yılında bölgede keşfedilen engerek türünün Hopa’da ilk olarak 1947’de tespit edilen bir alt türü olarak literatüre girdi. Hopa Engereği’nin boyu 70 cm kadar olabiliyor. İnce boyunlu bir engerek türü olan Hopa Engereği’nin erkekleri dişilerine göre daha kısa ve incedir. Sırt tarafının zemin rengi sarımsı griden kahverengi ve siyaha kadar değişir. Sırtta bu zemin üzerinde zigzag veya uzunlamasına kırmızı, pembe, kahverengi veya sarı tonlarda bir çift bant uzanır. Nadir olsa da tamamen siyah örneklere de rastlanır. Renklenme gençten erginliğe geçiş sürecinde değişiklik gösterir. Karın tarafı siyah ve sarımısı beyaz lekelidir. Çok zehirli olmasına rağmen bölgede engerek yılanı sokumu nedeniyle ölüm olayı yok gibidir.

Malağure(Sarı Asma Kuşu)

Malağure

Sarı Asma Kuşu Lazcası Malağure, eti için avlanan küçük bir kuştur. 20 santim kadar uzunluğundadır, ergin erkeğinin rengi parlak sarı, dişisinin sırtı zeytin yeşili, kuyruğu sarıdır, siyah tüylere de rastlanır.

Sarıasma kuşu göçücüdür; Habeşistan’ da, Afrika’nın güneyinde kışlar. Yazın, ılımlı iklimlerde meyve bahçelerinde, parklarda, yapraklarını döken ağaçların arasında yaşar. Böcek, kelebek tırtıllarını, ayrıca kiraz, armut gibi meyveleri yer. Yıkanmayı çok sevdiğinden ağaçların yükseklerinden kendini aşağıya su üzerine bırakır, sonra yeniden uçarak dala konar. Sarıasma serçegiller familyasındandır.

3i3inate(Ateş Böceği)

3i3inate

ATEŞ BÖCEĞİ /3'İ3'İNATENA
Çocukluğu köyde geçenler peşinden çok koşturmuştur.
Karanlıkta yanıp sönen ışığıyla uçarken yakalamak zordur. Sen kovaladıkça o kaçar. El darbesiyle yere düşürüp almak gerekir.
“Kovaladıkça kaçan ateş böceği misin” şarkısı da buradan çıkmıştır zaten....
Çocukken her nereden bulduysam plastikten küçük bir gemici fenerim vardı. Öyle büyük değil 5-6 cm filan. Cam kısmı saydamdı ve çıkarmak mümkündü.
O yıllarda henüz elektrikli el feneri yoktu. Sokaktan topladığım ateş böceklerini fenerin içine doldururdum. Epey de ışık verirdi.
Bu küçücük fenerle, karanlık patika yollarda komşuluğa çok gitmişliğim vardır.
İşim bittikten sonra onları salıverirdim. İlkinde salıvermedim hepsi öldü.
Ateş böcekleri, Lüsiferaz ile Lusiferin denen iki maddeyi ışık üreten hücrelerinde oksijenle yakarak ışığı meydana getirirler.
Işığın yanıp sönmesi ise, demirci körüğü misali oksijeni hücrelere kesik kesik göndermesi sonucunda oluşmaktadır. Bunu süs için değil karşı cinsin ilgisini çekmek için yapmaktadır.
Havada uçarken yakaladıklarınızın hepsi erkektir. Sadece erkekler uçar, çünkü dişilerin kanatları yoktur. Gece yarısı kıçında lambayı yakıp da dişisini arama fedakarlığını erkekler gösterir. Dişiler ise kuytu yerlerde cılız ışıkları ile erkekleri beklerler.
Erkek ateş böceklerinin ışıkları yakıp söndürme hızının da anlamları vardır;
“Aşkım çabuk ol, birazdan güneş doğar”
“Biraz çabuk gel abin bizi görmesin”
“Senin için yanıyorum, gene hangi kovuktasın” gibi anlamları vardır.
Erkekler bazen ışığı sürekli açık tutarlar; Bu, “Hadi alışverişe gidelim” anlamını taşır ki, bütün dişiler kanatlanırlar.
Sözü edilen iki maddenin yanması sonucu meydana gelen enerjinin tamamını ışık enerjisine dönüştürdükleri için harika canlılardır. Bugün hiçbir teknik, ışığın gerektiği yerde enerjinin tamamını ışık enerjisine çevirememektedir. Aynı şey ısı için de geçerlidir. Lambalarınızın ısı vermesi ya da elektrik sobanızın ışık vermesi gereksizdir.
Yazar:İlker ÖZKAN



Kınalı,Aynalı,Maşallah..Pucepeçkuni(İneklerimiz)

Pucepe

Jersey inekleri ismini anavatanı olan İngiltere’nin Jersey adasından almıştır. Jersey inekleri, görümüm olarak süt ineği karakterini gösteren sığır ırklarındandır.
Jersey İneklerinin Fiziksel Özellikleri:
Jersey inekleri ince kemik yapısı, dolgun meme yapısı, küçük baş yapısı, kaburgaları, ince derisi ve boyun yapısı ile sütçü bir ırktır. Yani jersey inekleri süt ırkı inekler olarak bilinir.
Vücut rengi ve siyah gözleri ile “geyik benzeri” süt ırkı ineklerdir. Jersey danası ve boğasının vücudu açık kahverengi baş ve boyun bölgesi sütlü kahve renktedir. Boğaların ortalama ağırlığı 680 kg. dır.
Jersey inekleri erkeklerine göre biraz daha açık renklidir. Jersey inekleri ortalama 450 kg dır. Boynuzları körelmiş görünümde kısadır.
Jersey inekleri mera ve çayırda kolay beslenen, otu maksimum düzeyde değerlendiren sütünün yağı, proteini, kuru maddesi yüksek sığır ırklarındandır.
Bu süt ırkı inekler tüyleri kısa, meme bağları sağlam olup, her iklime uyum sağlayan, sıcaklık stresine dayanıklı, küçük cüsseli hayvanlardır. Tırnakları ve burun ucu siyahtır. Hafif cüsseli olduğundan tırnak hastalıklarına da dayanaklıdır.
Jersey inek sütü tereyağı ve peynir yapımı için idealdir. Sütü proteinden ve yağdan zengin olduğu gibi kalsiyum oranıda yüksektir. Laktasyondaki süt verimi gayet iyidir. Güç doğum oranı düşüktür. Doğumu takiben kolay döl tutar. Uzun ömürlü süt ırkı inekler dir.
SÜT VERİMİ VE ÖZELLİĞİ:

Normal bir Jersey inek Bir laktasyon döneminde Yurdumuzda 3. 000 – 4 . 000 Kg. arası süt verir (Bu rakam Amerika’da 7. 000 Kg. seviyesine çıkmaktadır). Sütteki yağ oranı % 5 tir. Bu süt verimi yemiş olduğu yeme göre çok yüksektir. Merayı çok seven bir süt ırkı inektir. Onun için tam bir mera hayvanı diyebiliriz.
Peynirinde protein oranı yüksektir. Protein oranı % 3 . 5 – 3 . 6 civarındadır. Avrupa ülkeleri, Amerika ve Avuturalya da sütü ve peyniri için yetiştirilen süt ırkı ineklerdir.
Jersey inekleri Amerika ve Avusturalya da Holstayn ineklerinden sonra sütçü işletmeler bakımından ikinci durumdadır.
Mastitise ve ayak hastalıklarına dayanıklı olması Jersey ırkı ineklerin uzun ömürlü olmasını sağlar. Ancak sütteki kalsiyum oranının yüksekliği Jersey ırkının hipokalsemiye karşı daha duyarlı hale getirir.
Jersey buzağılarının doğum ağırlığı ortalama 25 kg olup, erkek buzağılar besiye uygun değildir. Bu durum Jersey buzağısının en önemli dezavantajıdır.
Jersey inekler yemden yararlanma açısından çok avantajlıdır. Otu ve yemi kolayca süte, yağa ve proteine çevirir. Kısaca sütçü işletmeler için ideal süt ırkı inekler katagorisindedir. Bu süt ırkı inekler az yemle çok süt yapma özelliğine sahiptir.
Yurdumuz da Doğukaradeniz Bölgesinde yetiştirilmektedir. Jersey inekleri sütü için yetiştirilen bir hayvandır. Az yemle daha çok süt alma özelliğine sahip bir hayvandır.
Jersey danaları eti için besiye alınmaları ekonomik değildir. Bazı ülkelerde erkek doğan buzağıyı hemen elden çıkarmanın yollarını ararlar.
Kısaca Jersey inekleri için bir özetleme yaparsak:
Jersey ineklerinden almış olduğumuz erkek Jersey danaları besiye gelmez.
Jersey ineklerinden alınan süt, yağ – protein – kalsiyum yönünden zengin olduğundan besin değeri yüksektir.
Jersey ineklerinden yapılan peynirin lezzeti ve besin değeri mükemmeldir.
Jersey ineklerinden az ot ve yemle çok süt alınabilir.
Jersey inekleri süt ırkı inekler sınıfındandır.

Kampara Otkva3inoni(Mürver Ağacından Patlangaç)

Kampara

3kamangana(Yabani Kaçıran)

3kamangana

Türkiye de Lazların Dağılımı

Lazepe

  Aşağışahinler köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Tsalen Napşiti [ Laz "Aşağı Napşit" ]

1960e DİE: Aşağı Napşit

■ Laz yerleşimi

  Balıklı köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Ermenyati [ Laz Ermeniati "Ermeni yurdu" ]

■ Laz yerleşimi

■ Pilargeti köyünün Ermeniyati (veya Emeniyati) mahallesi iken ayrı köy olmuştur. SN

■ Ermenyati, bu köyün mahallesi imiş. Köyün adı Pilarget. Yine eski adı Pilarget olan Arhavi Ulukent köyünün eski adı da Aşağı Pilarget. Ulukent, Balıklı'dan daha aşağıda. Taner A.

  Boyuncuk köy - Arhavi - Artvin

1960e DİE: Parix [ Gürc p'arexi "yayla barınağı" ]

■ Laz yerleşimi

  Derecik köy - Arhavi - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Sidre [ Yun sídêrê "demirköy" ]

■ Laz yerleşimi

  Dereüstü köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Gidreva

1876, 1928 S-Tr, K: Gidreve

■ Laz yerleşimi

■ Mahallesi: Gogva. SN

  Güneşli köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Gzaynoy ona [ Laz "yollu? bahçe" ]

■ Laz yerleşimi

  Güngören köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: K'ap'isre/K'ap'istona [ Laz k'ap'isre "asmalık" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Kapisre

■ Laz yerleşimi

■ Yun καπίστριον (< Lat. capistrum) “kement, yular”. Önce bir asma türü olarak Zancaya girmiş, daha sonra da bu tür asmanın yetiştirildiği yeri ifade eden bir toponim olarak korunmuş olmalıdır. Megr. ḳaṗisṭon-i, ḳaṗiṭon-i, ḳaṗison-i “bir asma türü” Grc. (Leçxumi ve Gurai dial.) ḳabisṭoni, ḳaṗisṭoni “aa”. Krş. Feurstein 1988: 57. (İrfan Aleksiva) SN

  Gürgencik köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: K'op'tone

1876, 1928 S-Tr, K: Kopton

■ Laz yerleşimi

  Kavak köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Yak'oviti [ Laz "Yakuplu" ]

1946 MYK: Yakovit

1516, 1928 Krz 48: İyakovit

■ Laz yerleşimi

■ 11.5.1956 tarihli kararnameyle Kavak adı verildi. Mahalleleri: Berjena, Lancğona, Luğicğali, Medrese, Tukmeni. SN

  Kemerköprü köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Cgiryazeni [ Laz "iyi alan" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Ciğeryazan

■ Laz yerleşimi

  Kestanealan köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Ç'uk'alvati [ Laz "çömlekli" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Çukalvat

■ Laz yerleşimi

■ Mahalleleri: Nejepuna, Oxumçkera, Unca. SN

  Kireçlik köy - Arhavi - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Baxta

■ Laz yerleşimi

■ Mahalleleri: Kvalamgvani, Kimote, Rakani SN

  Konaklı köy - Arhavi - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Kordelit [ Laz k'ordeliti "kesekliyer" ]

■ Laz yerleşimi

  Sırtoba köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Ot'alaxe [ Laz "çamurlu" ]

1960e DİE: Otalaxa

■ Laz yerleşimi

  Şenköy köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Tsalen K'ut'uniti [ Laz "aşağı güdükyer" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Kutunit süfla

■ Laz yerleşimi

  Tepeyurt köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Jileni K'ut'uniti [ Laz "yukarı güdükyer" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Kutunit ulya

■ Laz yerleşimi

  Ulaş köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Durmati

1960e DİE: Rıfatlı

■ Laz yerleşimi

  Ulukent köy - Arhavi - Artvin

1928 K: Pilarget [ Laz pelergivati "leylekli" ]

■ Laz yerleşimi

■ Yun pelargós `leylek` sözcüğünden Lazca türev. SN

  Üçırmak köy - Arhavi - Artvin

1928 K: Üçırmak

1876 S-Tr: Orçi Başköy [ Laz orç'i ]

■ Laz yerleşimi

  Üçler köy - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Hekoleni Pici [ Laz hekoleni p'ici "öteki kıyı" ]

■ Laz yerleşimi

  Yıldızlı köy - Arhavi - Artvin

1959 RG: Nobağleni [ Laz "kilerlik" ]

■ Laz yerleşimi

■ Başköy'e bağlı Nobağleni mahallesi iken 19.01.1959'da aynı adla köy oldu. 1960'ta adı değiştirildi. SN

  Yolgeçen köy - Arhavi - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Loma [ öZaza Lom? "bir tür göçebe Çingene." ]

■ Laz yerleşimi

■ Loma, Gürcü şahıs adlarındandır. Taner A.

  Yukarışahinler köy - Arhavi - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Napşit [ Laz jileni napşiti "Yukarı Napşit (?)" ]

■ Laz yerleşimi

  Arılı köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

L2009 A&B: P'ap'ilati [ Laz "papazlı" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Papilat

■ Laz yerleşimi

  Başköy köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

1928 K: Başköy

■ Laz yerleşimi

  Dikyamaç köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

L2009 A&B: K'amp'arona [ Laz "mürverlik" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Kamparona

■ Laz yerleşimi

  Dülgerli köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Potocur süfla [ Erm p'ot'içur "büklümdere" ]

■ Laz yerleşimi

■ Köyün eski adı Hemşinli kökenine işaret etmekteyse de bugünkü nüfus Lazdır ve mikrotoponimlerin çoğunluğu Lazcadır. SN

  Küçükköy köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

L2009 A&B: Tsxuleti [ Laz "armutlu" ]

1960e DİE: Suxulet

■ Laz yerleşimi

  Ortacalar köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

1928 K: Ortaköy

■ Laz yerleşimi

■ Orijinal ismi sanırım; Ç'arnavat'i. i.güney

  Soğucak köy - Arhavi (Ortacalar bucağı) - Artvin

1876, 1928 S-Tr, K: Potocur ulya [ Erm p'ot'içur "büklümdere" ]

■ Laz yerleşimi

  Arhavi ilçe - Arhavi - Artvin

L2009 A&B: Arkabi

Y131 Arr: Arxabís/Arkabís (neh)

■ Laz yerleşimi

■ Roma döneminde sadece dere adı olarak kaydedilmiştir. SN

  Çifteköprü köy - Borçka - Artvin

L2009 A&B: Jurxinci [ Laz "çifteköprü" ]

1927 MZ: Gola

■ Laz yerleşimi

  Demirciler köy - Borçka - Artvin

L2009 A&B: Mamanati

1876 S-Tr: Mamanat süfla ve ulya [ Gürc/Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Düzköy köy - Borçka - Artvin

L2009 A&B: Çxalazeni [ Laz "havuzdüzü" ]

1927 MZ: Çxala

1876 S-Tr: Cxalet

■ Laz yerleşimi

  Fındıklı köy - Borçka - Artvin

1927, L2009 MZ, A&B: Saxandro [ Gürc ]

1876 S-Tr: Başköy

■ Laz yerleşimi

  Kale köy - Borçka - Artvin

1876 S-Tr: Makret [ Gürc makareti? "düğünyeri" ]

■ Laz yerleşimi

  Kemalpaşa bld - Hopa (Kemalpaşa bucağı) - Artvin

L2009 A&B: Noğedi [ Laz noğedi "pazaryeri" ]

1928 K: Kemalpaşa

1516, 1876 Krz 48, S-Tr: Makriyali

Y1367 B&W 338.: Makrê Aigiálê [ Yun "uzunyalı" ]

■ Laz/Hemşinli yerleşimi

■ Panaretos vekayinamesine göre (1367) Trabzon imparatorluğunun doğu sınırının ötesinde tek başına bir Rum müstahkem mevkii idi. MAkriyali genel olarak yörenin, Noğedi Çarşı mahallesinin adıdır. SN

  Liman köy - Hopa (Kemalpaşa bucağı) - Artvin

1928 K: Liman

■ Laz/Hemşinli yerleşimi

  Sarp köy - Hopa (Kemalpaşa bucağı) - Artvin

L2009 A&B: Sar'pi

1928 K: Sarp

■ Laz yerleşimi

  Üçkardeş köy - Hopa (Kemalpaşa bucağı) - Artvin

1928 K: Üçkardeş

1876 S-Tr: Sumcuma [ Laz "üçkardeş" ]

■ Laz/Hemşinli yerleşimi

  Başköy köy - Hopa - Artvin

L2009 A&B: Mxigi [ Laz "Xigi yeri" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Başköy

■ Laz yerleşimi

  Çamlı köy - Hopa - Artvin

L2009 A&B: P'eroniti

1876, 1928 S-Tr, K: Peronit

■ Laz yerleşimi

■ Lazca "peroni" renkli, dolayısyla da "peronit'i" renkli yer". Ama çok güvenilir bir etimoloji gibi durmuyor bu. i.güney

  Esenkıyı köy - Hopa - Artvin

L2009 A&B: Azlağa

1819, 1928 Pj, K: Abı islah [ Tr "iyileştirilmiş su" ]

■ Laz yerleşimi

  Güvercinli köy - Hopa - Artvin

1946, L2009 MYK, A&B: Buça/Buçe

■ Laz yerleşimi

  Sugören köy - Hopa - Artvin

1876, L2009 S-Tr: Kise

■ Laz yerleşimi

■ Kise, Türkçe "kilise". i.güney

  Hopa ilçe - Hopa - Artvin

L2009 A&B: Xop'e

1928 K: Xopa

Rom: Anaxoupê

■ Laz/Hemşinli yerleşimi

■ Gürcüce: Xupati || Xopati || Xopca (ხუფათი||ხოფათი||ხოფჯა). GEO

  Yeşilköy köy - Hopa - Artvin

L2009 A&B: P'ançoli [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Sundura mah Hopa - Hopa - Artvin

1876 S-Tr: Sundura

■ Laz yerleşimi

  Cumhuriyet mah Hopa - Hopa - Artvin

L2009 A&B: Mşke

■ Laz yerleşimi

  Feyziye köy - Gemlik - Bursa

1928 K: Feyziye

■ Laz yerleşimi

  Mecidiye köy - İznik - Bursa

■ Laz yerleşimi

  Döngelli köy - Akçakoca - Düzce

1928 K: Töngelli [ Tr "aş." ]

■ Laz yerleşimi

■ 1877 Hopa göçmenleri tarafından kurulmuştur. cxaluri

  Edilli köy - Akçakoca - Düzce

■ Laz yerleşimi

■ 1877 Hopa göçmenleri tarafından kurulmuştur. 1928 yılında muhtarlık alıp bağımsız bir köy haline gelmiştir. cxaluri

  Göktepe köy - Akçakoca - Düzce

■ Kısmen Laz yerleşimi

■ Aslen yerli köyüdür. Fakat, zamanla göç eden Laz aileleri, Laz nüfusunu artırmıştır. cxaluri

■ Anadolu yerli halklarından Manavların yerlesimi. Anton

  Uğurlu köy - Akçakoca - Düzce

■ Gürcü/Laz yerleşimi

■ Türkmen, Laz, ve Gürcülerden oluşan karma bir köydür. cxaluri

■ Eski ismi: Meze. Son dönemde türkmen sifati ile yutulmaya çalisilan Manav halki yerlesimiyken, 93 harbi ile Gürcü ve Laz yerlesimine sahne oldu. Anton

  Ballar mah Boğaziçi - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbi sonucu, Artvin İçkale (Çxala) göçmenleri kurmuştur. cxaluri

  Düzköy köy - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

1928 K: Laz maa Tavuk

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbi sonucu Artvin Düzköy (Çxala) göçmenlerinin kurduğu en büyük köylerdendir. cxaluri

  Kabalak köy - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

1928, 1960: Laz Hamidiye

■ Laz yerleşimi

■ Kabalak adı ise dönemin yönetici(leri) tarafından dere kenarındaki geniş yapraklı kabalak bitkisi dolayısıyla verilmiştir. cxaluri

  Suncuk köy - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

1928, 1960: Laz Suncuk

■ Laz yerleşimi

  Şekerpınar mah Boğaziçi - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

1928, 1960: Lazşekerpınar

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbi göçmenleri tarafından kurulmuştur. cxaluri

  Yayla köy - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

1928, 1960: Laz Şerefiye

■ Laz yerleşimi

  Yazlık mah Boğaziçi - Merkez (Konuralp bucağı) - Düzce

1960: Lazyazlık

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbi sonucu, Artvin - Çxala (Düzköy)'den göçmüşlerdir. cxaluri

  Osmanca köy - Merkez - Düzce

■ Laz yerleşimi

  Sancakdere köy - Merkez - Düzce

■ Laz yerleşimi

  Yeşilköy mah Boğaziçi - Merkez - Düzce

■ Laz yerleşimi

■ Laz yerleşimi. Önceden Yazlık köyüne bağlıydı. cxaluri

  Boğaziçi bld - Merkez - Düzce

1990: Yeşilköy + Yazlık + Şekerpınar + Ballar

■ Laz yerleşimi

■ 1993'te Şekerpınar, Ballar, Yeşilköy ve Yazlık köylerinin birleşmesiyle Boğaziçi belediyesi kuruldu. SN

  Süme köy - Bulancak - Giresun

1928 K: Süme

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbinden sonra gelen Lazistan muhacirleri. Anton

  Yunuslu köy - Bulancak - Giresun

1928 K: Yunuslu

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbinden sonra gelen Lazistan (Batum) muhacirleri. Anton

  Doğantepe köy - Başiskele - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ Doğantepe köyü, 1915 yılında Mücahit Azizağa tarafından kurulmuş ve 1952 yılında Karatepe köyünden ayrılarak Doğantepe köyü adını almıştır.Nufusun %95'ini Trabzon ve Rize'den göçen Karadenizliler oluşturmaktadır. cepni53

  Selimiye köy - Gölcük - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ Beyipa. Abhaz yerlesimi. Anton

■ Geçmişte çerkeslerin ikamet ettiği söylencesi vardır, fakat bugün tamamıyla Laz köyü. Abhaz yerleşimi yoktur. Emrys

  Sofular köy - Gölcük - Kocaeli

Yr2010: Mamanati [ Gürc ]

■ Laz yerleşimi

■ Çevredeki Gürcü köylerinde bu köyün adı Mamanet veya Mamanati olarak zikredilmekte... Emrys

  Çubukluosmaniye köy - İzmit - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ 1885'de Batum muhacirleri tarafından iskân edilmiştir. Batum’a bağlı Maradit Nahiyesi Şerefiye [eski adı Oxordiya] köyünden gemilerle İstanbul’a gelmişler. Yönetim çevre köylerin göçmenleri misafir etmelerini istemiş, bu göçmenleri bir kaç zaman komşu Kısalar köyü misafir etmiştir. Daha sonra bugünkü köy yer tahsis edilmiştir. Mamaliga yenir. Anton

■ Çubuklu Osmaniye Laz Köyüdür. 1885'te Batum'a Bağlı Maradit Nahiyesi Oxordia Köyünden Yalova'ya bağlı Safran Köye gelmişlerdir. Safran Köyden her Sülaleden bir kaç kişi İzmit'e bağlı Çubuklu Osmaniye Köyüne gelmiştir. Yalova Safran Köyü ile Çubuklu Osmaniye Köyü aynı Sülalelerin olduğu yakın akraba Köydür. Borçka'ya bağlı Oxordia Köyünde 1885'te Köyde kalanların torunları olan aynı Sülalelerin günümüzdeki temsilcileri yaşamaktadır. Köyün tamamı Laz'dır. Köy Halkı Lazca'yı çok iyi bilmekte ve konuşmaktadır. Önceden tek Köy, tek Muhtarlık olan Gürcü Köyü Çubuklu Bâlâ Köyü ile Laz Köyü Çubuklu Osmaniye Köyü günümüzde bitişik vaziyette yanyana iki köydür. Cüneyt Malçok

  Beylerbeyi köy - Kandıra - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ Antik adı: Nezia. cxaluri

■ Beylerbeyi Köyü Laz Köyüdür. 1885 Yılında Batum'a bağlı Beglevan, Oxordia, Hopa ve Kemalpaşa civarından gelenlerin iskân edildiği köydür. Köy Halkı önce Batum'dan İstanbul Beylerbeyi'ne gemi ile gelmiş, daha sonra Sancak Beyi günümüzdeki yerine yerleştirerek iskân etmiştir. Köy Halkı Lazca'yı çok iyi bilir ve konuşur. Beylerbeyi köyünün çok yakınında Türkmen-Manav Erikli Köyünün Mahallesi olan Beycaz'da aynı yerden gelen Beylerbeyi Köyünün akrabaları olan az sayıda Laz Nüfus vardır. Cüneyt Malçok

  Osmaniye köy - Karamürsel - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

  Suludere köy - Karamürsel - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ 93 harbi sonucu, Arhavi'nin Jilen Potocuri köyünden göçmüşler. Anton

  Acısu mah Kartepe - Kartepe (Derbent bucağı) - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ Ağırlıkla Trabzon-Yomra göçmenidir. Kismen müslüman Rum/Pontos yerlesimi. Anton

  Büyükderbent mah Kartepe - Kartepe (Derbent bucağı) - Kocaeli

1968 K2: Derbent

■ Kısmen Laz yerleşimi

■ Abhazlar ve Abzeh Çerkeslerle birlikte Laz yerleşimi. cxaluri

■ Derbent'in 19. asir ikinci yarisinda Cerkes göçmenler tarafinda kuruldugu söylenir, sonra gelen Gürcü göçleriyle büyümüstür. Anton

  Tepetarla köy - Kartepe (Derbent bucağı) - Kocaeli

■ Rumeli göçmeni/Laz yerleşimi

  Suadiye mah Kartepe - Kartepe - Kocaeli

■ Laz yerleşimi

■ Daha doğrusu Kestanelik mahallesi Laz yerleşimidir. Anton

  Akkaya köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Pelergivat [ Laz Pelergivati "leylekli" ]

■ Laz yerleşimi

  Armağan köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Salonç'uri/Salinçoy [ Laz 3'alonç'uri "aşağı köylü" ]

1928 K: Salenköy [ Laz 3'ale "aşağı" ]

■ Laz yerleşimi

■ Yeşilyurt (Boxane) mahallesi Hemşinli yerleşimidir. i.güney

  Aşağıdurak köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Tsaleni Zğemi [ Laz "Aşağı Zğemi" ]

1928 K: Zğemi süfla

■ Laz yerleşimi

  Bayırcık köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Yanivati [ Laz "Yani (öz.) yeri" ]

1928 K: Yanivat

■ Laz yerleşimi

  Beyazkaya köy - Ardeşen - Rize

1958 RG: Seraplı mah.

L2009 A&B: Ağeni [ Laz "yeniköy" ]

■ Laz yerleşimi

■ Yamaçdere köyüne bağlı Ağeni veya Seraplı mahallesi iken 17.12.1958'de Beyazkaya adıyla köy oldu. SN

  Doğanay köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Şangul

■ Laz yerleşimi

  Duygulu köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Tolikçeti [ Laz "akpınar" ]

1928 K: Tolikcet

■ Laz yerleşimi

■ Tolikçeti (Duygulu) köyü ikiye bölünmüş, aşağı mahalle olan Dobira Şehitlik adıyla yeni bir muhtarlık olmuş, yukarı mahalle olan Cininçoi ise Duygulu adıyla devam etmiştir. Aleksiva

  Eskiarmutluk köy - Ardeşen - Rize

L2009: Ç'umayida [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Işıklı köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Ğera

■ Laz yerleşimi

  Köprüköy köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Timisvat [ Laz Timisvati "Timon (öz.) yurdu" ]

■ Laz yerleşimi

  Manganez köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Noğeceni [ Laz "domuz yeri" ]

1955 RG: Noğaceni

■ Laz yerleşimi

■ 6.04.1955'te Manganez adı verilerek köy statüsü kazandı. SN

  Ortaalan köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Ortaköy

■ Laz yerleşimi

  Pirinçlik köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Sifat

■ Laz yerleşimi

■ ■ Eski (zilkade 1092; 1681) Lazca adı ''Ğatvani/ღათვანი". GEO

  Seslikaya köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Amgvani

1928 K: Ağvan

■ Laz yerleşimi

  Şenyurt köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Mexeniti [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Yamaçdere köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Bakozi

1928 K: Bakoz [ Yun ]

■ Laz yerleşimi

■ Lazlar daha çok Bak'va demeyi tercih eder. i.güney

  Yukarıdurak köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Jileni Zğemi

1928 K: Ziğemi ulya [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Yurtsever köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Zenimoşi [ Laz "açıkalan" ]

■ Laz yerleşimi

■ Etnisite açısından doğrusu; Laz/Hemşinli yerleşimi. "Şarabiler" dışındaki kabileler Hemşinlidir. i.güney

  Ardeşen ilçe - Ardeşen - Rize

1846 Koch: Ardaşen [ Erm ardaşén "tarlaköy?" ]

1819 Pj: Laroz n.d. Aput

■ Laz yerleşimi

■ İlk kez 19. yy'da ortaya çıkan Ardaşen adını Lazca, Gürcüce veya Türkçe ile açıklama çabaları akim kalmıştır. SN

■ Halk arasında "ardı şen" ( arkası şen olan) sözcüğünden devşirildiğine dair yaygın bir inanış var. bilgilerinize. kolay gelsin. CELAL AKSOY

  Güney köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Omcore [ Laz omjore "güneşli" ]

■ Laz yerleşimi

---

Haritada yeri belli olmayanlar.

  Selimiye mah Kemalpaş - Hopa (Kemalpaşa bucağı) - Artvin

L2009 A&B: Skibuli

■ Laz yerleşimi   Akdere köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Xocibadi [ Laz "kocaboğa" ]

■ Laz yerleşimi

  Özgür mah - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Muşkala/Muşkale

■ Laz yerleşimi

  Küçükköy köy - Ardeşen - Rize

L2009: Suxuleti/Tsxuleti [ Laz tsxuleti "armutlu" ]

■ Laz yerleşimi

  Şehitlik köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Dobira [ Laz "iyi toprak" ]

■ Laz yerleşimi

■ Tolikçeti (Duygulu) köyüne bağlı mahalle iken, 1994'te ayrı köy oldu. i.güney

  Şendere köy - Ardeşen - Rize

L2009: Sidere [ Yun sidêrê "demirköy" ]

■ Laz yerleşimi

  Hoşdere köy - Ardeşen - Rize

L2009: Çerana [ Tr kârhane "fabrika" ]

■ Laz yerleşimi

■ Kireç ocaklarından ötürü Kârhane `atölye, işlik` adı verilmiştir. SN

  Kirazlık köy - Ardeşen - Rize

L2009: Celaiskur [ Laz "celai (?) vadisi" ]

■ Laz yerleşimi

  Kurtuluş köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Zurxa [ Laz "tepe" ]

■ Laz yerleşimi

  Pınarlık köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Mitat

■ Laz yerleşimi

  Şenyamaç köy - Ardeşen - Rize

■ Laz yerleşimi

  Yeniköy köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Maxatoba

■ Laz yerleşimi

  Yeşiltepe köy - Ardeşen - Rize

■ Laz yerleşimi

■ Lazca adı Şangul. seneryelkenci

  Zeytinlik köy - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Mamala avla [ Laz "Mamala (?) mahallesi" ]

■ Laz yerleşimi
  Gündoğan köy - Ardeşen - Rize

1928, L2009 K, A&B: Mutafi

■ Mut'afi/Muthafi [ Laz " Mt'a=ot,-t'afoni,t'aponi=Çukur,Birinin kazdığı çukur" mt'a-t'afoni = Otlu çukur.(lazca) LAZ yerleşimi ] köydeki bazı yer adları ç'ask'urinaona,3'ingilona,Bak'amandre,Bağ'uruba,Binexona,Ç'arğuni,Ç'ubrididi,Godixa,Golagza,K'inçiona,Kva3'i3'ilona,Namazakva,Nosine,Omcore,On3xure,oxvame,Sifadixa,Tişi3'ari,Xarat'i,zumadi

■ ■ ''Mutafi'' Lazca değil. Köyün eski (zilkade 1092; 1681) adı ''Yovanvati/იოვანვათი" dir

  Çıraklar köy - Ardeşen - Rize

1928 K: Bakoz [ Yun ]

■ Laz yerleşimi

  Yayla mah - Ardeşen - Rize

1928, L2009 K, A&B: Ok'ordule

■ Laz yerleşimi

■ Ok'ordule, Lazca "bir şeyli" demek ama "k'ord(i)" ya da "k'orduli"nin anlamını çözmek gerek. i.güney

■ ok'odle lazca açıklaması: 0-k'oru-d-u-le ok'uru bağlamak anlamına gelmektedir.meyve,ve sebzelerin çok yetiştiği her yeri bağladığı yer olabilir? yada tam anlmaıyla lazca :bağ kelimesinin tam karşılığıdır dursun ali çukur

  Baş mah - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Siati

1928 K: Siyat

■ Laz yerleşimi

  Kavaklıdere mah - Ardeşen - Rize

1928 K: Cibistas

■ Laz yerleşimi

  Elmalık mah - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Kvanç'areri [ Laz "yazılıtaş" ]

1928 K: Kvancari

■ Laz yerleşimi

  Dere mah Şehitlik - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Ts'arik'ala [ Laz "suyanı" ]

■ Laz yerleşimi

■ K'avena "kahvehanecik" olarak da bilinen mahallenin adı Lazcada "suyun yanı" demektir (ts'ari "su" ve k'ala "yan, taraf"). Aleksiva

  Bahar mah Ardeşen - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Putra [ Laz put’ri "kof" ]

■ Laz yerleşimi

■ Lazcada put’ri, punt’ura, punt’a= Kof (Kuruyarak veya çürüyerek içi boşalmış olan. anlamındadır) / kof (odun) : put’ri dişk'a. isa tabili

  Şentepe mah Ardeşen - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Çiçivati [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Barış mah Ardeşen - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Metisti [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Merkez mah Ardeşen - Ardeşen - Rize

L2009 A&B: Noğa [ Laz "kasaba" ]

■ Laz yerleşimi

  Çayırdüzü köy - Çamlıhemşin - Rize

L2009 A&B: Ğvandi [ Laz ]

1928 K: Ğuvant

■ Laz yerleşimi

  Köprübaşı köy - Çamlıhemşin - Rize

L2009 A&B: Abiçxo [ Laz ]

1928 K: Abişxo

■ Laz yerleşimi

  Murat köy - Çamlıhemşin - Rize

1928, L2009 K, A&B: Komilo

■ Laz yerleşimi

■ Komilo Köyü Muhtarı Lütfü Sezgin, "Köyümüzün adı Lazca ’Komilo’ olarak biliniyordu. Başvurumuzla resmen bu adı geri almış olduk. Komilo Lazca’da Tanrıça anlamına geliyor" dedi. Anton

  Topluca köy - Çamlıhemşin - Rize

L2009 A&B: Mtsano [ Laz ]

1928 K: Çano

■ Laz yerleşimi

■  Latin Laz harfleri ile m3'anu yazılır. M3'anu Rize'nin en büyük ikinci kalabalık Laz köyüdür. Lazca

■ M3a = Lazca "gök, gökyüzü", m3ana = "serçe kuşu". isa tabili

  Güllü köy - Çamlıhemşin - Rize

L2010: Zibari

■ Laz yerleşimi

■ Lazcası Zibari. Cini Zibari Mekaleskiriti'ye, Tudeni Zibari Tolikçeti'ye bağlı mahalleler idi. Aleksiva

  Arılı köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Tsaleni Pitsxala [ Laz "aşağı Pitsxala" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Pisxala süfla

■ Laz yerleşimi

  Arslandere köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Çukuliti [ Laz ]

1876 S-Tr: Abıhemşin [ Tr "Hemşin suyu" ]

■ Laz yerleşimi

■ Meurzena, Oçamreti, Şirğori mahalleleri vardır. SN

  Çağlayan köy - Fındıklı - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Abuulya [ Tr "yukarısu" ]

■ Laz yerleşimi

■ Kvaşxinci, Lavaşi, Nane, Ortaköy, Pai mahalleleri vardır. SN

  Çınarlı köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Ç'urç'ava [ Laz ]

1876, 1928 S-Tr, K: Curcava

■ Laz yerleşimi

■ Mahalleleri: Çaneti (Cennet), Kilavi (Kilittepe), Nomprane, Savaskiri (Kirazlı), Xokovati SN

  Derbent köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Trevendi

1928 K: Derbent

■ Laz yerleşimi

■ Lazca isim görünürde Türkçe Derbent'ten uyarlanmıştır. SN

  Gürsu köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Jileni Pitsxala [ Laz ]

1876, 1928 S-Tr, K: Pisxala ulya

■ Laz yerleşimi

  Haraköy köy - Fındıklı - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Xara [ Laz "tahıl kabı" ]

■ Laz yerleşimi

  Ihlamurlu köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Ğayna

■ Laz yerleşimi

■ Mahalle adları (Kokvaskuri, Mandremosi, Zenimoşi) Lazca, ancak yayla adları (Gorğud, Vaytavar, Vanag, Şanitsor) Ermenicedir. SN

  Meyvalı köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Ç'anapeti [ Laz "Lazlar yurdu" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Canabet [ Laz "Lazlar yurdu" ]

■ Laz yerleşimi

■ Çxanti, Tolimçxvana, Xemşilati mahalleleri vardır. Sonuncusu Laz dilinde `Hemşinli` anlamına gelir. SN

■ Köyde Hemşinli nüfus da var. i.güney

  Saatköy köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Tsati [ Laz "gökyurt" ]

■ Laz yerleşimi

■ Tsat'i: tsa (gök) + t'i (yer,yurt), "gökyurt". i.güney

  Sulak köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Mzuğu [ Laz "denizli?" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Zuğu süfla

■ Laz yerleşimi

  Sümer köy - Fındıklı - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Sumla

■ Laz yerleşimi

  Tepecik köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Peteskiri + Zebeliti mah. [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

■ Peteskiri, Lazca; Pete? evladı. i.güney

  Yeniköy köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Gurupiti [ Laz ]

1876, 1928 S-Tr, K: Yeniköy

■ Laz yerleşimi

■ Kısmen Hemşinli yerleşimi. kadirb.

  Fındıklı ilçe - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Vitse/Mğeti

1928, 1946 K, MYK: Viçe

■ Laz yerleşimi

■ Vitze kelimesinin "çalı çırpı" anlamında olduğu iddia ediliyor. i.güney

  Yenişehitlik köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Zenimoşi [ Laz "açıkalan" ]

■ Laz yerleşimi

  Avcılar köy - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Andravati [ Laz "Andreas (öz.) mahallesi" ]

■ Laz yerleşimi

  Aksu mah - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Abunoğa [ Laz "Abu pazarı" ]

1876 S-Tr: Abusüfla [ Tr "aşağısu" ]

■ Laz yerleşimi

  Yenimahalle mah Fındıklı - Fındıklı - Rize

1946, L2009 MYK, A&B: Paçva

1876 S-Tr: Baçva [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Ayvalık köy - İkizdere - Rize

1913y Tezk: Ayvalık

1876 S-Tr: Kapse-i Of [ Laz kap3e ]

■ Laz yerleşimi

  Rüzgarlı köy - İkizdere - Rize

1913y Tezk: Rüzgarlı

1876 S-Tr: Mize [ Laz Miz'e "karakuş" ]

■ Laz yerleşimi

■ Kısmen Rum ve Hemşinli yerleşimi. Anton

  Akmescit köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Mcacivati [ Laz "sinekli" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Cacivat

■ Laz yerleşimi

  Aktepe köy - Pazar - Rize

L2009: Çitati

1928 K: Kitat [ Laz K'it'ati "Kito (aş.) yurdu" ]

■ Laz yerleşimi

  Alçılı köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Xanç'kuni

1876, 1928 S-Tr, K: Xançkun

■ Laz yerleşimi

■ Xaçk'un ve Xaşk'un formları yaygın olarak kullanılır, belki de Ermenice, "xaç" (haç) ile ilintili? i.güney

  Balıkçı köy - Pazar - Rize

1928 K: Zelek

■ Laz yerleşimi

  Boğazlı köy - Pazar - Rize

1946 MYK: Cigeture

1876, 1928 S-Tr, K: Cigetore [ Laz "Çerkez? yeri" ]

■ Laz yerleşimi

  Dağdibi köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Suleti/Msuleti [ Laz "ketenli" ]

1928 K: Sulet

■ Laz yerleşimi

■ -eti eki Lazca değil, Gürcüce toponim yapan ektir. Bu ek Lazca'da t'i, vat'i şeklindedir. Laz yerleşimi. i.güney

  Darılı köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Aranaşi

1876, 1928 S-Tr, K: Aranaş [ Yun anoráxê "yukarıtepe" ]

■ Laz yerleşimi

  Derinsu köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Zanati [ Laz "Çan (Laz) yurdu" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Zağnat

■ Laz yerleşimi

  Dernek köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: K'ost'anivati [ Laz "Kostan (Konstantin) köyü" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Kostanivat

■ Laz yerleşimi

  Güney köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Avramiti [ Laz "İbrahim yurdu" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Avramit

■ Laz yerleşimi

■ Köy, her ne kadar Atina (Pazar) Lazcasıyla konuşuyor olsa da, Avramit ağzı bu şivenin halen yaşayan, ana şiveye asimile olmayan bir varyantıdır. i.güney

  Sulak köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Cabati

1960 DİE: (Gürgöze)

1928 K: Cabat [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Handağı köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Dadivati [ Laz "teyze köyü" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Dadivat

■ Laz yerleşimi

  Hisarlı köy - Pazar - Rize

L2009: K'oskovati/Koksovati [ Laz "Kosto (öz.) yurdu" ]

1958 RG: Koskovat mah.

■ Laz yerleşimi

■ Sivrikale köyüne bağlı Koskovat mahallesi 15.11.1958'de Hisarlı adıyla köy oldu. SN

  Irmakköy köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Mamaçivati [ Laz mamak'ivati "Mamaki (öz.) köyü" ]

1876, 1928 S-Tr, K: Mamakivat

■ Laz yerleşimi

  Kayağantaş köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Sitori

■ Laz yerleşimi

  Kesikköprü köy - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Xudisa [ Yun ]

■ Laz yerleşimi

  Kuzayca köy - Pazar - Rize

L2009: Suminati

1876, 1928 S-Tr, K: Surminat [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

■ Lazların çoğunluk olduğu, azınlık olarak da Hemşinlilerin yaşadığı karma bir yerleşim. Surminat'tan ziyade, Suminat formu yaygın, belki Lazca "sum" (üç) kelimesiyle alakâlıdır: "Üçyerleşim" gibi bir anlam? Ama bu çok uzak olasılık. Muhtemelen köyün anlamı "Surmina yurdu" ama Surmina ne? i.güney

  Merdivenli köy - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Melyat [ Laz meliati "tilkili" ]

■ Laz yerleşimi

  Ocak köy - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Sapu [ Laz sap'u "yosun" ]

■ Laz yerleşimi

■ Sap'u (yosun) anlamı dışında, bugün Megrelce'de kullanılan sap'ule (mezar) anlamı da düşünülebilir. i.güney

  Sessizdere köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Nasivati [ Laz ]

L2009 A&B: P'ap'ilati [ Laz "papaz köyü" ]

1928 K: Papilat

■ Laz yerleşimi

■ Lazca bilen küçük bir Hemşinli topluluk da var. i.güney

  Sivritepe köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Sk'efanevati [ Laz "Sk'efen/Stefan (öz.) yurdu" ]

1958 RG: Skefenivat mah.

■ Laz yerleşimi

■ Irmak köyüne bağlı mahalle iken 15.11.1958'de Sivritepe adıyla köy statüsü kazandı. SN

  Suçatı köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Apso

1876, 1928 S-Tr, K: Apso

■ Laz yerleşimi

■ < Yunanca ἅψος apsos ("buluşulan yer") ? (kaynak: Aleksiva) i.güney

  Şehitlik köy - Pazar - Rize

1928 K: Xaku [ Laz mxak'u "bir su böceği" ]

■ Laz yerleşimi

  Şentepe köy - Pazar - Rize

Yr2010: Gülivat

1928 K: Ğulivat [ Laz ğulivati "Ğuli (öz.) yurdu" ]

■ Laz yerleşimi

  Tütüncüler köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: T'alvati [ Laz ]

1876, 1928 S-Tr, K: Talvat

■ Laz yerleşimi

  Yavuz köy - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Noxlabsu [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

■ Hasköy'den ayrıldı. İstona ve Lazavati mahalleleri vardır. SN

  Yemişli köy - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: İlastas [ Laz/Yun iliastási "İlyas (öz.) durağı" ]

■ Laz yerleşimi

  Yücehisar köy - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Lamğo [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Hasköy köy - Pazar - Rize

L2009 A&B: Noxlapsu

1876, 1928 S-Tr, K: Noxlabsu/Noxlapsu [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Papatya köy - Pazar - Rize

1946 MYK: Papat mah. [ Laz P'ap'ati "papaz yurdu" ]

■ Laz yerleşimi

  ? mah Balıkçı - Pazar - Rize

1876, 1928 S-Tr, K: Kukulat

■ Bugünkü adı bilinmemektedir.

■ Laz yerleşimi

■ Laroz'la birlikte yeni adı İkiztepe olan mahalleyi oluşturuyor olmalı. Ayrı bir köy değildir, Laroz'la birliktedir, merkeze bağlıdır. "k'uk'ula" Lazcada "maşa" demektir ama "maşa yurdu" anlamı bizi pek sağlıklı bir sonuca götürmeyebilir. Belki de Lazca "k'uk'u" (guguk kuşu) kelimesiyle alakâlı? i.güney

  Cumhuriyet mah Pazar - Pazar - Rize

1928 K: Noğadixa [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

  Yeşilköy köy - Pazar - Rize

Yr2010: Çumbat

■ Laz yerleşimi

■ Türkçe "kümbet" kelimesiyle alakâlı olabilir. Ya da Lazca çumbat'i, çumba? yurdu. i.güney

  Soğuksu mv - Pazar - Rize

L2009 A&B: Şileriti

1819 Pj: Soğuksu

Y1819 Pj: Psyxrós [ Yun "soğuk" ]

■ Laz yerleşimi

  Değirmendere köy - Erenler - Sakarya

■ Laz yerleşimi

■ Köy halkı 1920' lerde Doğu Karadeniz'den gelerek yörede daha önce yerleşik Abaza'lardan yerlerini satın almışlardır. Köyde mohti laz yoktur. Köy halkı; 1/3: Rize Kalkandere, 1/3: Rize Salaha, 1/3: Trabzon Of kökenlidir. kadirb.

  Göltepe köy - Almus - Tokat

1928 K: Göltepe

■ Laz yerleşimi

■  93 harbinden sonra gelen Batum muhacirleri Lazi

  Karakaya köy - Merkez (Gökdere bucağı) - Tokat

1928 K: Karakaya

■ Kısmen Laz yerleşimi

  Yenice köy - Merkez (Gökdere bucağı) - Tokat

1928 K: Yenice

■ Laz yerleşimi

■ Laz yerlesimi. Anton

  Dereyaka köy - Merkez - Tokat

E1902, 1928 K: Béskincik

■ 20. yy başında Ermeni yerleşimi. Kısmen Laz yerleşimi

  Elalmış köy - Turhal - Tokat

1968 K2: Hacılar

■ Laz yerleşimi

■ Tokat'taki Dereyaka köyü ile akraba. Lazistan göçmeni yerlesimi. Anton

  Mecidiye köy - Armutlu - Yalova

■ Gürcü/Laz yerleşimi

  Esenköy bld - Çınarcık - Yalova

1946 MYK: Katırlı

■ 20. yy başında Rum yerleşimi. Laz/Gürcü yerleşimi

■ 5.01.1954'te Esenköy adı verildi. SN

  Ortaburun köy - Çınarcık - Yalova

■ Gürcü/Laz yerleşimi

  Üvezpınar mah Termal - Termal - Yalova

■ Laz yerleşimi

---

Haritada yeri belli olmayanlar.

  Sahil mah Fındıklı - Fındıklı - Rize

L2009 A&B: Mek'iskiri

■ Laz yerleşimi

  Zafer mah Pazar - Pazar - Rize

L2009 A&B: Cini Bulepi [ Laz bulep "kirazlar" ]

■ Laz yerleşimi

■ 19. yüzyıla kadar kullanılan Bulep ağzı, Pazar Lazcasının bir varyantıydı. Varyant, ana şiveye asimile oldu. i.güney

  Kirazlık mah Pazar - Pazar - Rize

L2009 A&B: Tudeni Bulepi [ Laz bulep "kirazlar" ]

■ Laz yerleşimi

  Güzelyalı mah Pazar - Pazar - Rize

L2009 A&B: Duduvati [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

■ Belki "dudi+vat'i" "baş yer", "baş şeklinde yer" ya da "yüksek yer" anlamlarında? i.güney

  Cumhuriyet mah Pazar - Pazar - Rize

L2009 A&B: Noğadixa [ Laz "pazaryeri" ]

■ Laz yerleşimi

■ Noğa-dixa "pazar yeri, çarşının kurulduğu yer" anlamında da çevrilebilir. i.güney

  Ardaklı mah Pazar - Pazar - Rize

L2009 A&B: P'açilati [ Laz ]

■ Laz yerleşimi

Kaynak:İndex-Anatolicus